على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1359

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

هر چيز گلى كه در آتش پخته شده باشد . و ساباط الخزف : موضعى ببغداد . خزف ريزه ( xazaf - rize ) ا . پ . پارهء سفال و تيله شكسته . خزفى ( xazafiyy ) ا . ع . كوزه‌گر و سفالگر . و كوزه فروش . خزق ( xazq ) م . ع . خزقه خزقا ( از باب ضرب ) : نيزه زد آن را . و خزق السهم : بهدف رسيد تير . و خزق الطائر : پيخال انداخت آن مرغ . و خزقت الناقة : سپل كند آن ماده شتر زمين را در رفتن . خزك ( xazak ) م . ع . ستيهيدن ( و الفعل من سمع ) . خزل ( xazl ) ا . ع . باصطلاح عروض افتادن الف از متفاعلن و ساكن شدن تاى آن . خزل ( xazl ) م . ع . خزله عن حاجته خزلا ( از باب ضرب ) : بازداشت او را از حاجت خود . و خزل الشيى : بريد آن چيز را . خزل ( xazal ) ا . ع . نوعى از رفتار بگران بارى و درماندگى . خزل ( xazal ) م . ع . خزل خزلا ( از باب سمع ) : شكسته پشت گرديد . خزلبة ( xazlabat ) م . ع . بريدن بشتاب . خزلة ( xozlat ) ا . ع . شكستگى پشت . و باصطلاح عروض افتادن الف از متفاعلن و ساكن شدن تاى آن . خزلة ( xozalat ) ا . ع . كسى كه باز دارد شخص را از آنچه مىخواهد . خزم ( xazm ) ا . ع . باصطلاح عروض زيادتى كه در اول شعر باشد و در تقطيع آن را اعتبار نكنند و آن از يك حرف باشد تا چهار حرف كقول على عليه السلام : اشدد حياز يمك للموت * فان الموت لاقيك و لا تجزع من الموت * اذا حل يناديك حروف اشدد خزم است . خزم ( xazm ) م . ع . خزمت البعير خزما ( از باب ضرب ) : سوراخ كردم بينى آن شتر را . و خزمه : خليد او را . و خزم البعير : در بينى آن شتر خرامة قرار داد . و خزمت الجراد فى العود : بسيخ در كشيدم ملخ را . خزم ( xazam ) ا . ع . درختى مانند دوم كه از پوست وى رسن سازند . خزمة ( xazamat ) ا . ع . واحد خزم . و برك بافتهء مقل . خزمى ( xazm ) ص . ع . شترانى كه خزامة در بينى آنها كرده باشند . يق : ابل خزمى . خزميان ( xazmi n ) ا . پ . جندبيدستر . خزن ( xazn ) م . ع . خزن المال خزنا ( از باب نصر ) : جمع كرد مالرا و بگنجينه نهاد . و خزن السر : نگاهداشت راز را و پنهان كرد . و خزن اللحم خزنا و خرونا : متغير گرديد گوشت و بوى گرفت . خزن ( xazan ) م . ع . خزن اللحم خزنا ( از باب سمع ) : متغير گرديد گوشت و بوى گرفت . خزنبل ( xazanbal ) ا . ع . زن گول و احمق . و زن عجوزه . ج : خزابل . خزنة ( xazanat ) ع . ج . خازن . خزند ( xazand ) ا . پ . گياهى مانند اشنان . خزنده ( xazande ) ا و ص . پ . حشرات الارض مانند مار و سوسمار و جز آن . مر . خستر . و كسى كه مىخزد . خزنزر ( xazanzar ) ا . ع . بدخوى . خزو ( xazv ) م . ع . خزاه خزوا ( از باب نصر ) : قهر و سياست كرد او را . و مالك شد . و بازداشت او را از خواهش وى . و خزا الدابة : رياضت داد آن چاروا را و رام گردانيد . و خزا فلانا : دشمن داشت فلان را . و خزا الفصيل : شكافت زبان شتر بچه را . خزوز ( xozuz ) ع . ج . خز . خزوق ( xazuq ) ص . ع . ناقة خزوق : شتر ماده‌اى كه بسپل زمين را بكاود و يا آنكه در رفتن سپل وى منقلب شده در زمين شكاف كند . خزوك ( xazuk ) ا . پ . سرگين - گردانك و جعل . خزوم ( xazum ) ع . ج . خزومة . خزومة ( xazumat ) ا . ع . ماده گاو و يا ماده گاو كلان سال خرد قامت . ج : خزائم و خزوم . خزون ( xozun ) م . ع . خزن خزنا و خزونا . مر . خزن . خزه ( xaze ) ا . پ . پاروب كشتىرانى . و پاروب . و سبزى كه در آب سبز شود مانند جل وزغ . خزهره ( xazahre ) ا . پ . خرزهره . خزى ( xazy ) م . ع . خريته خزيا ( از باب ضرب ) : غلبه كردم او را در خوارى . يق : خازانى فلان مخازاة فخريته . خزى ( xezy ) ا . ع . خوارى و رسوائى . خزى ( xezy ) و ( xaz ) م . ع . خزى خزيا و خزى ( از باب سمع ) : در بلا و شهرت افتاده ذليل و خوار گرديد . و خزى خزاية و خزى : شرم داشت . خزيان ( xazy n ) ص . ع . مرد شرمنده و شرمگين . ج : خزايا . خزيبة ( xozaybat ) ا . ع . كان زر . خزية ( xazyat ) و ( xezyat ) ا . ع . بليه .